1990’lı yılların özellikle ikinci yarısından itibaren web sitelerinin ticari amaçlı kullanımı yaygınlaşmaya başladı. İnternette bu amaca yönelik çeşitli siteler açıldı. 2000 yılından önce, eticaretin ilk evresinde, kurulan start-up teknoloji firmalarının ve sanal alışveriş, sanal pazaryerleri gibi dot.com firmaların hisselerinin işlem gördüğü Nasdaq borsasında hisseler aşırı değer kazanmıştı. Uyguladıkları iş modelleri geleneksel iş modellerinden farklıydı. Bu evrede internet üstünde iş yapan Amazon, Yahoo, Ebay, Priceline gibi firmaların potansiyel kazançları, bu mecrada yaptıkları ve yapabilecekleri işler dilden dile dolaştı. Haklarında birçok efsane yaratıldı. Bu işin herkes tarafından yapılabilecek, kolay bir iş olduğu zannedildi. Risk sermayesi, melek yatırımcı arayan yüzlerce e-iş fikri sahibi web girişimcisi ortaya çıkıp yatırımcılarını başarılı olacaklarına ikna etti. Ancak zaman içinde başarılı firmaların yanı sıra, birçok dot.com firma başarısız oldu ve yatırımcısını da batırdı. Yaşanan bu gelişmeler, e-ticaretin daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiği gerçeğini ortaya çıkardı. Elektronik ticaret denince akla ilk gelen firmalar, geleneksel ticarette yer almadan, doğrudan internette ortaya çıkan dot.com firmalardı. E-ticaretin ilk evresinde bunların pazar değerlerindeki aşırı şişmeden sonra başarısız dot.com’lar ardarda battığı için genel bir düşüş yaşanması internet balonunun patlaması olarak yorumlandı.
2001 yılına gelindiğinde ise efsaneler önemli ölçüde geçerliliğini yitirmişti. Elektronik ticarette artık gerçeklerin konuşulduğu ikinci evre başlamıştı. Bu evrede dikkat çeken firmalar sadece web üstünde ortaya çıkan ve başarılı iş modelleriyle önemli kazançlar elde eden dot.com firmalar değildi. Geleneksel ticarette söz sahibi olan ve aynı zamanda interneti iş süreçleriyle bütünleştirerek, ağ tabanlı uygulamalar kullanan işletmelerdi. Cisco, Dell gibi büyük teknoloji firmaları işlerini ağlar üstünden verimli ve etkin bir şekilde yönetmeye başladılar. Onların başarısı da yayıldı. Artık ağ tabanlı e-uygulamaların sağladığı faydaların tartışıldığı bir evreye girilmişti.
Ülkemizde, e-ticaretin her iki evresini yansıtan benzer örnekler görüldü. İş modelini doğrudan sanal mecrada kuran firmaların yanı sıra e-dönüşümünü gerçekleştiren firmalar oldu. Örneğin, şu anda faaliyette olmayan Türkport gibi internet servis sağlayıcısı bir firma kurulmuştu. İxir gibi, dikey portal yapısıyla teorik olarak aslında oldukça anlamlı bir e-iş modeliyle işe başlayan, ama ne yazık ki bunu başarıyla sürdüremeyip kısa sürede pes eden firmalar oldu. Bunların yanı sıra yıllarca başarılı bir şekilde iş yaptıktan sonra 2008 yılında faaliyetine son veren weblebi.com gibi firmaların piyasadan çekilmesi diğer benzer sanal alışveriş mağazaların durumunu olumsuz etkiledi. Her yerde her zaman olacağı gibi, ülkemizde de, başarısız olan örneklerin yanı sıra birçok başarılı örnekler çıktı. 1995’te bir internet servis sağlayıcı ve internete giriş portalı superonline.com, 1998’de sanal alışveriş sitesi hepsiburada.com, 1999’da sanal kitap satış sitesi ideefixe.com, 1999’da e-kolay.net, e-ticaretin ilk evresinde ortaya çıkan ve halen faaliyette olan firmalardır. 1999’da kariyer.net, 2000’de yemeksepeti.com, 2001’de gittigidiyor.com, ebebek.com, sigortam. net ve daha nice başarılı örnekler efsanelerle değil gerçeklerle yola çıkan firmalar arasındadır.
2. BÖLÜM SORULARI
1. İlgilendiğiniz siteler arasında site içinde arama, detaylı arama, filtreleyerek arama yapma özelliğine sahip olan siteler var mı? Olması size ne gibi faydalar sağlıyor?
2. Sizce Türkiye’de genel olarak kurumlar, şirketler ağda var olmaktan evizyon sahibi e-işletme olmaya geçiş sürecinin hangi aşamasındadır? Ürün ve hizmetlerini kullandığınız işletme ve kurumların, ziyaret ettiğiniz web sitelerinin, eğer eskiden beri kullanıyorsanız, geçmiş dönemlerdeki durumlarını dikkate alarak bu tartışmaya örnek ile katılabilirsiniz.
3. İnternet ve Nasdaq balonunun sönmesi, dot.com patlaması olarak e-ticaret tarihine geçen gelişme hakkında neler düşünüyorsunuz?
4. Elektronik ticaret efsanelerini ülkemiz için tartışınız. Genç internet girişimcisi adayları bu efsanelere ne derecede inanıyorlar?
5. E-ticaretin ve sanal dünyanın gerçekleri yeterince belirginleşmiş midir? Yoksa sanal dünyanın gerçekleri kısa süreler içinde değişen gerçekler mi? Bu gerçekler sizce ne yönde değişecek?
- A.Ceyda Tuğlu (Bilgi MBA 2010 Bahar) - 11 Mar 2010 5:36 am
1.Soru:
Eğlence sektöründe çalışan biri olarak http://www.biletix.com sıkça kullandığım bir sitedir. Bu siteyi sadece bilet satın almak için değil, aynı zamanda hangi gün, nerede, ne etkinlik olduğunu takip etmek için de kullanırım. Çok detaylı ve farklı kategorilerde sundukları arama özellikleri ile istediğim her türlü konser, sahne sanatları,eğitim, spor vb.etkinlikleri şehir, mekan ve tarihlerine göre filtreleyerek bulabilme şansım oluyor. Ana sayfasında ise en büyük etkinlikleri doğrudan duyuruyorlar. Sadece şehir belirtip mekânı boş bırakıp tarih belirlediğinizde örneğin bu hafta sonu seçeneğini işaretlediğinizde, o hafta sonu seçtiğiniz şehirdeki bütün etkinlikler ekrana geliyor. Burada zaman kategorisi kullanıcıların ihtiyacı dikkate alınarak o kadar başarılı yapılmış ki, “bu hafta sonu”, “önümüzdeki hafta sonu”, “önümüzdeki 14 gün”, “önümüzdeki 30 gün” gibi arayan kitlenin beklentisine uygun zaman dilimleri seçenek olarak sunulmuş. Bu arama sonuçlarının bir başka kullanıcı dostu özelliği daha bulunmakta. Örneğin bir etkinliği beğenip tıkladığınızda, o etkinliğin yapıldığı mekândaki önümüzdeki 1 ay boyunca yapılan tüm etkinlikleri görme şansına sahip oluyorsunuz. Bunların yanısıra, mekanların oturma planları, mekana ulaşımın nasıl sağlandığı, varsa toplu taşıma bilgileri, otopark bilgileri gibi kullanıcıların işine yarayacak bilgilerin sunulması da bu sitenin önemli özellikleri arasında.
Sektörün içinde çalışan biri olduğum için, bir arkadaşımın veya ailemden birinin doğum günü organizasyonununu yapmak çoğunlukla bana kalır. Bu organizasyonlar için öncelikle http://www.biletix.com sayfasına 1 ay önceden girip bütün etkinlikleri incelerim. Yapacağım organizasyona katılacak kişi sayısı kesinleşince biletleri alırım. O sırada katılıp katılmayacağı belli olmayanlar ise sonradan kendi biletlerini alıp gelirler. Böylece doğum gününe 1 hafta kala “eyvah ne yapacağız, nereye gideceğiz, bilet yok” vb. sorunlar yaşamam.
Bir de aklıma gelen sık kullandığım sitelerden http://www.bilgi.edu.tr adresinden girilen e-library. Burada detaylı kitap, makale, DVD… araması yapılabiliyor. Arama motorunu başarılı bulduğum sayfalardan biri. Başlarda biraz adaptasyon sorunu çeksem de işin mantığını çözdükten sonra oldukça memnun kaldım. - Halil Taka (Bilgi MBA 2010 Bahar) - 21 Mar 2010 7:01 am
Türkiye’de sanal dünyanın elektronik ticaret amaçlı kullanılması benim üniversite yıllarıma denk gelmiştir. Üniversite de okumuş olduğum bölümün yönetim bilişim sistemleri olması sebebi ile arkadaş çevremizin bu dünya hakkındaki yorum ve düşünceleri bizleri gelecek hakkında hayaller kurmaya yönlendirmişti. O yıllardaki gelişme genç bilişimcileri internet teknolojileri alanında kendilerini geliştirmeye yönlendirdi. Özellikle internet iletişiminin gücü ile dünyada efsaneleşmeye başlayan başarı hikâyeleri çok geçmeden genç bilişimcileri etkilemeye başlamıştı. O yılları bugünün olanakları ile değerlendirdiğimiz zaman ne kadar dar bir pazar olduğunu düşünmek sanırım yanlış olmaz. Özellikle 2000′li yıllarda internet bağlantı hızının yavaşlığı, kullanıcı sayısının yetersizliği, güvenli alışveriş konusundaki endişeler ve kredi kartı kullanım oranının düşüklüğü pazarın büyümesi önündeki engellerdi. Tüm bunlar dikkate alındığında, internet üzerinden satış yapan firmaların e-ticarette kısa sürede başarılı olmaları beklemek doğru olmazdı. Ancak son yıllarda, nihai tüketiciye ürün satmayı hedefleyen e-ticaret sitelerinin ulaşabilecekleri potansiyel kitlenin giderek artması efsanelerin geri dönüşünü sağlayabilir. Ayrıca efsanelerin eskisine oranla daha az rastlanır olması sanal dünyanın gerçekçi bir yapıya oturmaya başlamasından kaynaklandığını düşünmekteyim. Gerçek dünyada olan yönetim ve iş modellerinin sanal dünyada da geçerli olabilmesi için, “e”‘ lerin yönetimde verimliliği ve etkinliği sağlayan birer araç ve sanal mecranın da geleneksel mecradan farklı bir ortam olduğunun her geçen gün daha fazla girişimci tarafından fark edildiğini şahit olmaktayız. Türkiye’de de internet penetrasyonu artmış ve kullanıcıların internette geçirdikleri zaman artmıştır. Bunun sonucunda, yeni e-girişimcilerin sanal dünyada daha çok sayıda yeni iş modelleri ile ortaya çıkarken bu iş modellerinden fayda sağlayan kullanıcıların da sayısının artacağına kuşku yoktur.
- Elif Topal (Bilgi MBA 2010 Bahar) - 23 Mar 2010 2:42 pm
”İlgilendiğiniz siteler arasında site içinde arama, detaylı arama, filtreleyerek arama yapma özelliğine sahip olan siteler var mı? Olması size ne gibi faydalar sağlıyor?”
Arama yaparken en alakalı, işime yarayan, etkin ve doğru bilgilere ulaşmak istiyorum. Siteye her giriş yaptığımda, kişisel bilgilerimi tekrar girerek vakit kaybetmeyi istemiyorum. Dolayısıyla, oturum açma özelliği bana avantaj sağlıyor. Oturum açtığımda sitedeki geçmiş hareketlerime bağlı olarak kişisel bilgilerime ulaşabiliyorum. Eski siparişlerimi, takip ettiklerimi, sık girdiğim alanları görebiliyorum. Bu site içindeki geçmiş hareketlerim sayesinde arama yaptığımda aradığım kelimelerle en alakalı bilgilere ulaşabiliyorum.
Arama alanları sayesinde vakit kaybından kurtuluyorum. İhtiyaçlarıma göre kategorilerin belirlenmiş olması sayesinde aradığımı kolaylıkla bulabiliyorum. Örneğin, http://www.yemeksepeti.com sitesinden yemek siparişi vermek için ilk üye olduğumda öncelikle sipariş verceğim ili daha sonra semtimi seçmiş ve yemek istediğim yemeğin kategorisine göre hangi restoranların bana yemek getirebileceğini filtrelemiştim. Filtreleme sayesinde aradığım özellikteki alakalı seçenekleri önüme sunuldu ve seçim yapma sürem bu sayede kısaldı. Filtreleme yapmamış olsaydım karmaşa oluşur alakalı alakasız bir çok seçenek önümde olurdu. Aradığımı bulmam zorlaşırdı. Artık Yemeksepeti’ne girdiğimde oturumum açık olduğu için yeniden kişisel bilgilerimi girmiyorum. Yalnızca ne yemek istediğime karar veriyorum ve kategorilerden birini seçiyorum. Pizza yemek istiyorsam, pizza kategorisini seçiyorum, pizza getirebilen restoranların listesi çıkıyor. Alternatiflerime göz atıp dilediğimi seçebiliyorum. Filtreleme sayesinde daha kaliteli hizmet alıyorum.
Bir diğer örnek verebileceğim site ise; http://www.hepsiburada.com sitesi. Bilgisayar almaya karar verdim. Öncelikle kategoriler kısmında bilgisayarı seçtim. Daha sonra türünü seçtim. Dizüstü bilgisayar istediğim için bilgisayar kategorisinden dizüstü bilgisayar kısmını tıkladım. HP marka bir bilgisayar almaya karar verdiğim için marka filtrelemeden HP’yi seçtim. Bununla birlikte aklımdaki miktara yaklaşık bir fiyat aralığı seçerek aradığım özelliklere en uygun ürünler sıralandı. Bu sayede gereksiz bilgilerle kafamı doldurmadan istediğim özelliklere sahip bana en uygun olan ürünü en kısa sürede ve karmaşa yaşamadan seçebildim.
Site içerisinde arama yapabilmenin, web sitesi içinde olumlu tarafları var. Çünkü tüketici siteye girdiğinde spesifik bir arama yapıyor ve karşısına en alakalı sonuçlar çıkıyor. Böylece web sitesinin arka planında çalışan yazılım ve server daha az zorlanıyor ve daha az kullanılıyor. Ayrıca web sitesinin filtreleme özelliği sunması için ürünleri kategorize etmesi gerekir. Kategorize edilen ürünler sayesinde sitede sadelik ve düzen oluşur. Bir diğer avantajı ise arama motorlarında arama yaparken kategorize edilmiş olanlara daha hızlı ulaşılıyor.
- Egemen Bilen (Bilgi MBA 2010 Bahar) - 11 May 2010 2:48 pm
İlgilendiğim web siteleri arasında detaylı arama yapma özelliği, hazır kategoriler, liste daraltma gibi özellikler yapacağım çalışmaya veya aramaya yönelik olarak değişkenlik göstermektedir. Özellikle alışveriş websiteleri, makale, kaynak, doküman, yorum veya bilgi araması yapacağım durumlarda websitesinin arama yapabilme özelliğinin çok faydalı olduğunu düşünüyorum. İçerik olarak yoğun olan web sitelerinde ise site haritası ve site içinde arama yapabilme özelliğinin site kullanıcısına zaman kazancı anlamında büyük bir fayda sağlamaktadır. Genel olarak arama özelliğinin kullanıcı faydaları; zaman kazancı, kullanıcının arama ihtiyacına cevap verebilme başarı oranının yüksekliği, kullanıcı memnuniyeti sağlaması, kullanıcı sadakatinin artması, arama özelliği olmayan websiteleriyle karşılaştırıldığında farklılık yaratması gibi örnekler verilebilir.
Günümüzde arama özelliğinin web dünyasında genel kabul görmüş ve varsayılan bir özellik olarak kullanıldığını görmekteyiz. Dolayısıyla sadece arama özelliğinin yer alıyor olması da artık yeterli olmamaktadır, akıllı ve müşteri ihtiyacına yönelik arama yapabilme, arama seçeneklerinin kaydedilebilmesi, arama seçeneklerinde kullanılan objelerin farklı browser tiplerine uyumlu olması, arama işleminin hızlı yapılabilmesi, ilgili konulardaki farklı arama motorlarına link verilmiş olması, arama seçeneklerinin kişiselleştirilebilmesi gibi ek özellikler, websitelerinin farklılaşabilmesi için önemli bir unsur oluşturmaktadır. Örnek olarak; biletix.com’daki geliş IP bilginize göre şehir seçimini otomatik getirmesi ancak değiştirilmesine imkan tanıması, hepsiburada.com, kalede.com, odanibul.com gibi websitelerindeki filtreleme ve detaylı arama kriterleri ile efektif arama yapabilme verilebilir.
Bir websitesi için arama özelliğini destekleyen ek özellikler ise; kategorilendirmenin doğru yapılabilmesi, kategoriye uygun imaj, isimlendirme seçimi, arama sonuçlarının yayınlanmasının ardından aramanın kolayca sıfırlanabilmesi, arama sonucu benzer kategorideki ürünler ile karşılaştırma imkanı verilmesi, arama sonuçlarının fiyat, tarih, marka vb özelliklerine göre sıralanabilmesidir. Tüm bu özellikler websitesi geliştiricileri için ek geliştirmeler ve detaylı testler gerektirmesine rağmen kullanıcı dostu, farklı olabilmek ve kullanım kolaylığı sağlayabilmek için sağlanması gereken özelliklerdendir.
